Strona główna › Cukrzyca i metabolizm › Dna moczanowa: leczenie
Dna moczanowa leczenie
Dna moczanowa to jedna z niewielu chorób reumatycznych, które da się realnie opanować, a mimo to bywa leczona latami bez efektu. Powód jest zwykle ten sam: pacjent dostaje pomoc przy napadzie i na tym poprzestaje, choć choroba toczy się między napadami. Ten tekst rozdziela obie warstwy leczenia i pokazuje, na czym polega każda z nich.
Najważniejsze w skrócie
Leczenie dny ma dwie warstwy, które łatwo pomylić: doraźne opanowanie napadu oraz stałe obniżanie stężenia kwasu moczowego, żeby złogi kryształów się rozpuściły. Sama pierwsza warstwa uśmierza ból, ale nie zatrzymuje choroby.
- Napad leczy się przeciwzapalnie, a chorobę lekiem obniżającym kwas moczowy. To dwa różne cele, dwa różne leki i dwa różne czasy trwania terapii.
- Cel leczenia jest liczbowy. Zalecenia europejskie mówią o utrzymaniu stężenia kwasu moczowego poniżej 6 mg/dl, a przy ciężkiej postaci z guzkami dnawymi jeszcze niżej.
- Leki na dnę mają kategorię Rp. Allopurynol, febuksostat i kolchicyna wydawane są wyłącznie z przepisu lekarza. Część leków przeciwzapalnych kupisz bez recepty, ale w mniejszych mocach niż stosowane w napadzie.
- Poprawa nie kończy leczenia. Po odstawieniu leku obniżającego stężenie wartości wracają w ciągu kilku tygodni, a wraz z nimi napady.
- Prawidłowy wynik w trakcie napadu niczego nie wyklucza. Stężenie kwasu moczowego bywa wtedy przejściowo niskie, dlatego badanie powtarza się po ustąpieniu bólu.
Możliwe przyczyny podwyższonego kwasu moczowego
Kwas moczowy rośnie z dwóch powodów: organizm produkuje go za dużo albo nerki wydalają go za mało. Druga sytuacja odpowiada za zdecydowaną większość przypadków i tłumaczy, dlaczego sama dieta rzadko wystarcza.
Skłonność do gorszego wydalania jest w dużej mierze wrodzona i dziedziczy się w rodzinach. Do tego dochodzą czynniki, które można zmienić: nadmierna masa ciała, insulinooporność, alkohol, zwłaszcza piwo, oraz napoje słodzone fruktozą. Wspólne występowanie dny z nadciśnieniem, otyłością i zaburzeniami gospodarki węglowodanowej jest na tyle częste, że rozpoznanie jednej z tych chorób bywa okazją do sprawdzenia pozostałych. Więcej o tym drugim biegunie piszemy w tekście o objawach insulinooporności.
Osobna grupa to leki. Diuretyki tiazydowe i pętlowe, stosowane w nadciśnieniu i niewydolności serca, podnoszą stężenie kwasu moczowego. Podobnie działa kwas acetylosalicylowy w małych dawkach kardiologicznych, choć jego odstawienie zwykle nie wchodzi w grę, bo korzyść sercowa przeważa. Lekarz uwzględnia to przy doborze leczenia nadciśnienia, więc zgłoszenie dny w wywiadzie realnie zmienia decyzję. Zasady doboru leków obniżających ciśnienie opisujemy w dziale o nadciśnieniu tętniczym.
Rzadziej odpowiada nadprodukcja: choroby krwi, szybki rozpad komórek po chemioterapii, łuszczyca o ciężkim przebiegu. Do napadu doprowadza często sytuacja przejściowa, na przykład odwodnienie, uraz, zabieg operacyjny, głodówka albo gwałtowna zmiana leczenia, bo szybkie wahnięcie stężenia destabilizuje złogi kryształów.
Sam wysoki wynik nie oznacza jeszcze choroby. Wiele osób z podwyższonym stężeniem nigdy nie ma napadu, bo o objawach decyduje odkładanie się kryształów w stawach, a nie sama liczba w wyniku badania.
Objawy alarmowe, przy których nie czeka się na teleporadę
Ostry ból jednego stawu wygląda tak samo w dnie i w bakteryjnym zapaleniu stawu, a to drugie niszczy staw w ciągu dni i wymaga leczenia szpitalnego. Poniższe sytuacje oznaczają pilny kontakt z lekarzem, a nie formularz online.
- Gorączka, dreszcze i ostry ból pojedynczego stawu, zwłaszcza kolana albo biodra. Trzeba wykluczyć zakażenie stawu, co wymaga pobrania płynu stawowego.
- Zajęcie kilku stawów naraz razem ze złym samopoczuciem ogólnym. Pierwszy napad dny zwykle obejmuje jeden staw, więc inny obraz wymaga oceny na miejscu.
- Wysypka, gorączka i pęcherze na skórze lub zmiany na błonach śluzowych po rozpoczęciu leczenia obniżającego kwas moczowy. Ciężkie reakcje skórne po allopurynolu są rzadkie, ale groźne i wymagają natychmiastowego przerwania leku oraz kontaktu z lekarzem.
- Silny, kolkowy ból w boku promieniujący do pachwiny, z krwią w moczu. Tak objawia się kamica moczanowa, częstsze powikłanie u osób z dną.
- Zaczerwienienie i ból stawu u osoby po przeszczepie albo z obniżoną odpornością. Ryzyko zakażenia jest wtedy wyższe, a objawy bywają mniej wyraźne.
Numer alarmowy: 112, pogotowie ratunkowe: 999. Przy ostrym bólu stawu z gorączką pomoc jest potrzebna tego samego dnia. Nie przyjmuj też leków przeciwzapalnych na własną rękę, jeśli masz chorobę nerek, chorobę wrzodową albo przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, bo w tych sytuacjach dobór leczenia napadu wygląda inaczej.
Co możesz zrobić samodzielnie
Przy napadzie liczy się szybkość i odciążenie stawu. Między napadami największy efekt dają redukcja masy ciała, ograniczenie alkoholu i napojów słodzonych oraz odpowiednia ilość płynów.
- W czasie napadu odciąż staw i schłódź goUniesienie kończyny i zimny okład zmniejszają ból. Zajęty staw nie powinien nosić ciężaru ciała, dopóki objawy nie ustąpią. Rozgrzewanie i masaż nasilają dolegliwości.
- Nie przerywaj leczenia obniżającego kwas moczowy w trakcie napaduOdstawienie leku w tym momencie wywołuje kolejne wahnięcie stężenia i przedłuża napad. Jeśli przyjmujesz taki lek od dawna, kontynuuj go i skontaktuj się z lekarzem w sprawie leczenia bólu.
- Pilnuj nawodnieniaOdwodnienie po upale, wysiłku albo biegunce bywa bezpośrednim wyzwalaczem napadu i sprzyja kamicy moczanowej.
- Ogranicz alkohol i napoje słodzonePiwo podnosi stężenie kwasu moczowego podwójnie, przez alkohol i przez zawarte w nim związki purynowe. Podobnie działają napoje z syropem glukozowo-fruktozowym. Konkretne wybory przy stole rozpisaliśmy w tekście o diecie przy dnie moczanowej.
- Zapisuj napadyData, zajęty staw, czas trwania i okoliczności. Liczba napadów w roku wpływa na decyzję o rozpoczęciu i intensywności leczenia stałego.
Sprawdź, czy kwalifikujesz się do e-recepty
Tryb zdalny obsługuje kontynuację leczenia ustalonego wcześniej przez lekarza. Zanim wypełnisz wywiad, sprawdź listę poniżej.
- Rozpoznanie dny postawił wcześniej lekarz
- Przyjmujesz ten sam lek od co najmniej kilku miesięcy
- Masz wyniki badań z ostatniego roku, w tym ocenę nerek
- Nie masz gorączki ani objawów zakażenia stawu
Wypełnij wywiad medyczny 59 zł za konsultację lekarską, opcjonalnie 29 zł za tryb ekspresowy. BLIK, karta albo Link.
Kiedy potrzebna jest recepta
Wszystkie leki działające na przyczynę dny wymagają recepty. Allopurynol, febuksostat i kolchicyna mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię Rp, podobnie jak glikokortykosteroidy stosowane w trudniejszych napadach.
Allopurynol dostępny jest w tabletkach o dwóch mocach, 100 i 300 mg, w opakowaniach zwykle po 20 do 50 tabletek. Febuksostat występuje w tabletkach powlekanych 80 i 120 mg. Kolchicyna sprzedawana jest w tabletkach po 0,5 mg. Żadnego z tych leków nie kupisz bez recepty, bo wszystkie wymagają dobrania dawki do czynności nerek i sprawdzenia interakcji z pozostałym leczeniem.
Osobno wygląda sprawa leków przeciwzapalnych. Ibuprofen w mocach 200 i 400 mg oraz naproksen sodowy 220 mg mają kategorię OTC, więc kupisz je samodzielnie. W napadzie dny stosuje się jednak zwykle wyższe moce, dostępne wyłącznie na receptę, i przez krótki czas. Osoby z chorobą nerek, chorobą wrzodową, niewydolnością serca albo przyjmujące leki przeciwzakrzepowe wymagają innego postępowania, więc sięganie po preparat z apteki na własną rękę bywa ryzykowne.
Konsultacja zdalna sprawdza się przy kontynuacji leczenia u osoby z ustalonym rozpoznaniem, stabilną dawką i aktualnymi badaniami. Jedna e-recepta może objąć zapas na maksymalnie 360 dni stosowania, o czym piszemy szerzej w tekście o recepcie rocznej na leki przewlekłe.
Pierwsze włączenie leczenia obniżającego kwas moczowy wymaga badań i oceny lekarza w gabinecie, bo start terapii przejściowo zwiększa ryzyko napadu i wymaga zaplanowania osłony. Ostry napad z gorączką również nie nadaje się do trybu zdalnego.
Jak wygląda diagnostyka
Rozpoznanie potwierdza obecność kryształów moczanu sodu w płynie pobranym ze stawu. Gdy nakłucie nie jest możliwe, lekarz opiera się na obrazie klinicznym, stężeniu kwasu moczowego i badaniu ultrasonograficznym.
Typowy obraz jest charakterystyczny: gwałtowny ból pojedynczego stawu narastający w ciągu kilku godzin, najczęściej u podstawy palucha, z zaczerwienieniem, obrzękiem i takim nasileniem dolegliwości, że nie da się znieść dotknięcia pościelą. Napady zaczynają się często nad ranem.
Stężenie kwasu moczowego oznacza się z krwi, ale nie w trakcie napadu, bo wynik bywa wtedy fałszywie niski i myli. Badanie powtarza się po kilku tygodniach od ustąpienia objawów i to ta wartość służy potem do prowadzenia leczenia.
Ultrasonografia stawu pokazuje złogi kryształów na powierzchni chrząstki, co bywa wystarczające do rozpoznania bez nakłucia. Zdjęcie rentgenowskie ma niewielką wartość na początku choroby i przydaje się dopiero przy trwałych zmianach po latach.
Do tego dochodzi ocena tego, co dnie towarzyszy: kreatynina z oszacowanym filtrowaniem kłębuszkowym, glukoza, lipidogram, próby wątrobowe i pomiar ciśnienia. Ta część diagnostyki bywa ważniejsza rokowniczo niż sam ból stawu, bo osoby z dną mają wyższe ryzyko sercowo-naczyniowe. Cały obszar chorób metabolicznych opisujemy w dziale cukrzyca i metabolizm.
Leczenie i dostępne opcje
Tabela poniżej rozdziela leczenie napadu od leczenia choroby. Pierwsza grupa działa w ciągu godzin i stosowana jest krótko, druga działa miesiącami i wymaga kontroli wyników.
| Opcja | Zastosowanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Leki przeciwzapalne | Opanowanie napadu, działanie w ciągu godzin | Moce stosowane w napadzie zwykle wymagają recepty. Ograniczenia przy chorobie nerek, wrzodowej i leczeniu przeciwzakrzepowym. |
| Kolchicyna | Napad, zwłaszcza rozpoczęty niedawno, oraz osłona na początku leczenia stałego | Tabletki 0,5 mg, kategoria Rp. Dawkę ustala lekarz, bo zależy od czynności nerek i innych przyjmowanych leków. |
| Glikokortykosteroid | Napad u osoby, która nie może przyjąć poprzednich leków | Kategoria Rp. Podawany doustnie albo bezpośrednio do stawu po wykluczeniu zakażenia. |
| Allopurynol | Stałe obniżanie stężenia kwasu moczowego, lek pierwszego wyboru | Tabletki 100 i 300 mg, kategoria Rp. Dawkę zwiększa się stopniowo do osiągnięcia wartości docelowej. |
| Febuksostat | Alternatywa przy nietolerancji lub nieskuteczności pierwszego leku | Tabletki powlekane 80 i 120 mg, kategoria Rp. Wymaga ostrożności przy chorobie sercowo-naczyniowej. |
| Zmiana leczenia towarzyszącego | Modyfikacja leków podnoszących stężenie kwasu moczowego | Dotyczy głównie diuretyków. Decyzję podejmuje lekarz, ważąc korzyść z dotychczasowego leczenia. |
Na początku leczenia obniżającego stężenie napady bywają częstsze, co zaskakuje pacjentów i bywa powodem porzucenia terapii. Rozpuszczanie złogów uwalnia kryształy do stawu i przejściowo nasila stan zapalny. Z tego powodu lekarz często planuje na ten okres osłonę przeciwzapalną i uprzedza o zjawisku z góry.
Czego unikać, czyli najczęstsze błędy
Dna należy do chorób, w których błąd polega najczęściej na przerwaniu skutecznego leczenia. Ból mija, lek przestaje wydawać się potrzebny, a choroba wraca po kilku miesiącach.
- Przyjmowanie leku obniżającego kwas moczowy tylko wtedy, gdy boli. Taki lek działa przez utrzymywanie niskiego stężenia miesiącami, więc stosowany doraźnie nie ma szans zadziałać, a wahania wręcz wywołują napady.
- Porzucenie terapii po nasileniu napadów na starcie. To spodziewany etap rozpuszczania złogów, a nie dowód nieskuteczności leczenia.
- Ignorowanie kontrolnego badania. Bez oznaczania stężenia kwasu moczowego nie da się stwierdzić, czy dawka jest wystarczająca. Leczenie prowadzi się do wartości docelowej, a nie do ustąpienia bólu.
- Traktowanie diety jako pełnego leczenia. Restrykcje żywieniowe obniżają stężenie w ograniczonym stopniu i u większości osób nie wystarczają do osiągnięcia celu.
- Zapominanie o piwie bezalkoholowym. Zawiera te same związki purynowe co zwykłe, więc traktowanie go jako bezpiecznego zamiennika bywa źródłem nawrotów.
- Samodzielne odstawianie leku moczopędnego. Diuretyk faktycznie podnosi stężenie kwasu moczowego, ale przerwanie leczenia bez konsultacji grozi pogorszeniem kontroli ciśnienia albo niewydolności serca.
- Milczenie o innych lekach. Skojarzenie allopurynolu z niektórymi lekami immunosupresyjnymi bywa niebezpieczne, więc pełna lista przyjmowanych preparatów ma tu realne znaczenie.
Leczenie idzie stabilnie, a kończy się opakowanie
Podajesz rozpoznanie, przyjmowany lek z mocą, ostatnie stężenie kwasu moczowego i wynik oceny nerek. Lekarz czyta wywiad i decyduje, czy leczenie można przedłużyć w tej samej postaci.
Przejdź do wywiadu Konsultacja lekarska 59 zł. Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę.
Pytania i odpowiedzi
Ile trwa napad dny, jeśli nic się z nim nie zrobi?
Nieleczony napad zwykle narasta przez pierwszą dobę, utrzymuje się kilka dni i wygasa samoistnie w ciągu jednego do dwóch tygodni. Leczenie rozpoczęte w pierwszych godzinach skraca ten czas do kilku dni i wyraźnie zmniejsza ból. Samoistne ustąpienie objawów bywa mylące, bo daje poczucie, że problem minął, choć złogi kryształów pozostają w stawie i przygotowują kolejny napad.
Czy dna wróci, kiedy ból minie?
U większości osób tak. Po pierwszym napadzie kolejny pojawia się często w ciągu roku lub dwóch, a bez leczenia obniżającego stężenie kwasu moczowego napady z czasem robią się częstsze, dłuższe i obejmują więcej stawów. Po latach mogą powstać guzki dnawe i trwałe uszkodzenie stawu. Sam odstęp między pierwszym a drugim napadem nie mówi więc nic o tym, że choroba się skończyła.
Czy sama dieta wystarczy, żeby pozbyć się problemu?
Rzadko. Zmiana diety, ograniczenie alkoholu i redukcja masy ciała obniżają stężenie kwasu moczowego zwykle o kilkanaście procent, co u wielu osób nie wystarcza do osiągnięcia wartości docelowej. Największą część problemu odpowiada za wydalanie kwasu moczowego przez nerki, na które dieta wpływa w ograniczonym stopniu. Zmiany w jadłospisie mają sens jako uzupełnienie leczenia, nie jako jego zamiennik.
Czy leki na dnę bierze się do końca życia?
Leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego zwykle jest długoletnie, a u wielu osób stałe, bo po jego przerwaniu wartości wracają do poprzednich w ciągu kilku tygodni i napady się powtarzają. Inaczej wygląda leczenie samego napadu, które trwa kilka dni. Te dwie rzeczy łatwo pomylić, a to najczęstsza przyczyna nieskutecznego leczenia dny.
Mam podwyższony kwas moczowy, ale nic mnie nie boli. Trzeba to leczyć?
Podwyższony wynik bez objawów u większości osób nie wymaga leczenia farmakologicznego, tylko obserwacji i zajęcia się tym, co go podnosi: masą ciała, alkoholem, napojami słodzonymi, ciśnieniem i przyjmowanymi lekami. Decyzja bywa inna, gdy stężenie jest bardzo wysokie albo gdy współistnieje choroba nerek lub kamica moczanowa. To ocena indywidualna, którą podejmuje lekarz na podstawie całości badań.
Czy receptę na kontynuację leczenia można dostać bez wizyty?
Tak, jeśli rozpoznanie postawił wcześniej lekarz, przyjmujesz ten sam lek od dłuższego czasu, a wyniki badań masz z ostatniego roku. Przydają się stężenie kwasu moczowego, kreatynina z oszacowanym filtrowaniem kłębuszkowym i próby wątrobowe. Ostry napad z gorączką, pierwsze rozpoznanie oraz wysypka po leku to sytuacje wymagające oceny na miejscu, a nie formularza.
Powiązane tematy
Teksty czytane razem z tym: konkretne wybory żywieniowe, druga choroba kości leczona latami oraz zasady długich recept na leki przyjmowane codziennie.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i wielkości opakowań allopurynolu, febuksostatu i kolchicyny
- EULAR: zalecenia dotyczące postępowania w dnie moczanowej
- American College of Rheumatology: wytyczne dotyczące leczenia dny
- Charakterystyki produktów leczniczych zawierających allopurynol, febuksostat i kolchicynę
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dawkę leku dobiera lekarz na podstawie badań i chorób towarzyszących. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.